Handboek journalistieke ethiek
Blog Huub Evers

Blog Huub Evers

In dit blog kaart Huub Evers steeds een actueel onderwerp aan met een journalistiek-ethische dimensie.

 

Het blog verschijnt tijdens het studiejaar elke maand.

Nieuwsmijders en coronablockers (06-09-2021)

Het is elke dag één en al ellende! En het lijkt wel of het nog steeds erger wordt: hevige bosbranden in de Verenigde Staten en Turkije, watersnood in Limburg en in de aangrenzende delen van Duitsland en België, zware aardbeving in Haïti en een extreme orkaan aan de zuidkust van de Verenigde Staten. Afschuwelijke taferelen op het vliegveld van Kabul na de machtsovername door de Taliban in Afghanistan. Vluchtelingencrisis in landen als Turkije en Pakistan. En dan zijn de woorden ‘corona’ en ‘klimaat’ nog niet eens gevallen! Wie daar optimistisch bij blijft moet het maar zeggen.

 

Van het volgen van het nieuws wordt een mens niet vrolijk. Sommigen raken emotioneel overbelast en voelen zich somber. Ze haken af en besluiten de dagelijkse actualiteit te laten voor wat ze is. Nieuwsmijders worden ze wel genoemd. Je hebt ze in alle soorten en maten. Iemand kan tijdelijk het nieuws laten voor wat het is en dus een pauze inlassen. Of nieuws over een bepaald onderwerp (bijvoorbeeld corona) niet meer volgen. Veel Nederlanders, vooral jongeren, zijn ‘coronablockers’. Ze volgen het coronanieuws amper. Een groep mensen leest helemaal geen krant meer en kijkt en luistert niet meer naar nieuws- en actualiteitenprogramma’s. Uit onderzoek van het Commissariaat van de Media blijkt dat ongeveer een kwart van de bevolking soms of altijd behoort tot het gilde der nieuwsmijders. Mediawetenschappers constateerden tegelijkertijd een tegenstrijdigheid: in coronatijden blijkt het publiek juist meer behoefte aan informatie te hebben. De nieuwsconsumptie nam dan ook toe, vooral digitaal. Vooral in het begin van de coronapandemie zagen de mensen reikhalzend uit naar meer informatie. De term ‘infodemie’ deed zijn intrede. Na verloop van enkele maanden nam die behoefte weer af en keerde menigeen weer terug naar de standaard nieuwsconsumptie.

 

In een aantal gevallen heeft het mijden van nieuws zeker ook te maken met wantrouwen in de journalistiek van kranten, omroepen en nieuwssites. Journalisten worden vaak gezien als handlangers van de gevestigde orde en nieuwsmedia als instituten die onder één deken liggen met de overheid. Op social media, vooral Facebook, komt het wantrouwen je tegemoet. Complotdenkers en filterbubbels hebben hier alles mee te maken. Het wantrouwen sloeg de voorbije maanden hier en daar om in regelrechte agressie tegen journalisten. Auto’s van de NOS (de ‘staatsomroep’) werden ontdaan van de letters die blijkbaar woede en agressie opwekten van demonstranten. Kerkgangers in Urk lieten er geen misverstand over bestaan wat ze van journalisten vinden. Op sommige plaatsen in Nederland werden brandbommen gegooid in de woning van een journalist.

 

De nieuwsmijders vinden een lichtend voorbeeld in de Zwitserse schrijver Rolf Dobelli. Hij volgt al tien jaar het nieuws niet meer. In zijn boek “Het Nieuwsdieet” schrijft hij: “nieuws is voor de geest wat suiker is voor het lichaam”. Puur slecht dus. Bovendien zorgt het er niet voor dat we de wereld beter begrijpen en dat we betere beslissingen nemen. Daar komt nog bij dat de nieuwsmijder alle tijd die hij normaal bezig is met het scannen van koppen en het scrollen door nieuwsapps, nu aan iets beters kan besteden. Wie dagelijks twee uur bezig is met nieuwsconsumptie, krijgt er als nieuwsmijder op jaarbasis een maand extra bij, is zijn stelling. Je kunt in die tijd beter een goed boek lezen of naar mooie muziek luisteren.   

 

Dit roept de principiële vraag op of er zoiets bestaat als een morele plicht om een goed geïnformeerde burger te zijn in onze democratische samenleving. Mag van iemand die stemrecht heeft gevraagd worden dat hij of zij de actualiteit op zijn minst globaal volgt? Ik ben geneigd hierop bevestigend te antwoorden. Maar dan ben je er nog niet. Want wat houdt dit in de concrete praktijk van alledag in? Je kunt mensen toch niet verplichten om zelfs maar een snippertje nieuws over het EK voetbal, de Tour de France of de Olympische Spelen te volgen? Wel om op de hoogte te blijven van het eindeloze formatiedrama in Den Haag? Iedereen heeft zo zijn voorkeuren. Dat geldt ook voor de nieuwsconsumptie. Voor de oudere generatie zijn dat kranten en omroepen, voor de nieuwere vooral online nieuwssites en social media. Hoe dan ook, globaal op de hoogte zijn mag van iedereen gevraagd worden.  

 

Tip: deze website werkt wel op systemen met een smal scherm zoals een smartphone, maar je kunt hem beter gebruiken op een computer of tablet.

Hint: this website does work on a smartphone screen, but we recommend that you use a computer or tablet.