Handboek journalistieke ethiek
Blog Huub Evers

Blog Huub Evers

In dit blog kaart Huub Evers steeds een actueel onderwerp aan met een journalistiek-ethische dimensie.

 

Het blog verschijnt elke maand tijdens het studiejaar.

Doorgeefluik of waarheidszoeker? (29-06-2022)

Journalisten passen hoor en wederhoor toe en zorgen zo voor de broodnodige objectiviteit in hun verhalen en reportages. In praatprogramma’s zorgen ze voor evenwicht door de diverse meningen aan tafel uit te nodigen. Objectiviteit en evenwicht, dat zijn de kerntaken van journalisten en programmamakers. Was het maar zo simpel! Of beter gezegd: gelukkig is het zo simpel niet, want een journalist is meer dan een doorgeefluik van standpunten en opvattingen.

 

De belangrijkste taak van de journalistiek is uitzoeken hoe iets in elkaar zit en dat publiceren. De journalist is altijd op zoek naar de waarheid. In de praktijk legt de journalist zijn oor te luister bij alle betrokken partijen, vraagt hen om een reactie en ordent dit alles in zijn artikel of uitzending. Wanneer je als journalist verschillende meningen achter elkaar zet, komt daaruit niet automatisch de ware toedracht naar boven, maar wordt het aan de lezer of kijker overgelaten zijn eigen conclusies te trekken. Soms lijkt de journalist te zeggen: beste lezer of kijker, dit zijn de standpunten van alle betrokkenen, wie gelijk heeft weten wij ook niet, dat moet u zelf maar uitzoeken. Het correct toepassen van hoor en wederhoor betekent dus nog niet, dat er van een faire publicatie sprake is. ‘Wederhoor ontslaat de journalist niet van zijn opdracht zo waarheidsgetrouw mogelijk te berichten’, zegt de Leidraad van de Raad voor de Journalistiek. Dat betekent dat de journalist moet controleren of de feiten kloppen, maar ook of op bepaalde feiten gebaseerde conclusies juist zijn. In de praktijk leidt het ‘doorgeefluik- en evenwichtsdenken’ soms tot hilarische taferelen. Uit mijn eigen praktijk: ‘Meneer, wij behandelen vanavond een morele kwestie in ons programma. Nu zoeken we nog een tegenstander en nou dacht ik: u bent ethicus (en op de achtergrond hoorde ik haar denken ‘en die zijn doorgaans overal tegen’) en nou vroeg ik me af of u met de voorstander in ons programma in debat zou willen gaan.’

 

Is dat de kerntaak voor de journalistiek: het tegenover elkaar plaatsen van meningen en het doorgeven van uiteenlopende standpunten? Daarover ging in essentie de klacht tegen de nieuwe omroep Ongehoord Nederland. Deze omroep startte in februari 2022 met de rubriek Ongehoord Nieuws. Onmiddellijk kwam de kritiek, vooral op de uitzending over de inval van Rusland in Oekraïne en nog meer over het gesprek met de Vlaamse politicus Filip Dewinter over de ‘omvolkingstheorie’. Deze laatste uitzending leverde veel reacties op. Dewinter stelde dat de westerse samenlevingen geleidelijk worden overgenomen door mensen met een niet-westerse migratieachtergrond en dat de westerse waarden worden overvleugeld door de islamitische. Juist bij zo’n onderwerp zou je verwachten dat de redactie haar huiswerk goed gedaan heeft en dat de gast wordt geconfronteerd met feiten, cijfers en statistieken met de vraag om daarop te reageren. Dat gebeurde niet. Dewinter kreeg ruimschoots de gelegenheid zijn theorie te ontvouwen zonder tegenspraak of kritische interventie.

 

Dit alles leidde tot een reeks van klachten bij de ombudsman van de NPO, de publieke omroepen. Zij (ombudsman is een genderneutrale term die afkomstig is uit het Zweeds en die gebruikt wordt voor mannen en vrouwen) startte een onderzoek en kwam in mei met haar rapport. Ze constateerde dat Ongehoord Nederland zich schuldig maakte aan het verspreiden van informatie die aantoonbaar onjuist is door gasten aan het woord te laten zonder tegenspraak. Zo lopen feiten en meningen door elkaar en gaat het in feite om het verspreiden van desinformatie. Aldus is sprake van het schenden van de journalistieke code van de NPO (1).

 

Mark Koster, columnist bij Villamedia (2), sprak over ‘journalistiek cabaret’. Hij noemde de omroep ‘een propaganda-kanaal van teleurgesteld, achterdochtig en verlaten Nederland. Een omroep die de gruizige onderbuik voedt met halve waarheden vol giftig ressentiment.’ Anderen wezen op de gevolgen die de uitspraak van de ombudsman voor alle journalistieke programma’s van de publieke omroep zou moeten hebben. Journalistiek moet meer zijn dan een doorgeefluik, een talkshow meer dan een babbeltafel waar alle deelnemers vrolijk hun mening geven over alle onderwerpen die voorbij komen, helemaal los van het feit of iemand deskundig is op een bepaald terrein. Gerard Joling over het vaccinatiebeleid van de overheid en Ab Osterhaus over het beste speelsysteem voor het Oranje van Louis van Gaal? Waarom niet? Levert leuke discussies op en daar gaat het toch om?

 

1.    https://www.omroepombudsman.nl/storage/configurations/ombudsmannponl/files/journalistieke_code_npo.pdf

2.    https://www.villamedia.nl/artikel/ongehoord-de-afgrond-in-met-de-publieke-omroep

 

 

Tip: deze website werkt wel op systemen met een smal scherm zoals een smartphone, maar je kunt hem beter gebruiken op een computer of tablet.

Hint: this website does work on a smartphone screen, but we recommend that you use a computer or tablet.